Hazır Beton Nedir?
Hazır Beton Tarihi
Türkiye'de Hazır Beton
Hazır Beton Çeşitleri
Hazır Beton Sınıfları
Betonun Özellikleri
Üretim Santraleri
Hazır Beton Siparişi
Hazır Beton Taşınması
Teknik Kurallar
Uygulama, Bakım ve Önlemler
Hazır Beton ve Deprem
Beton Yollar
HAZIR BETON NEDİR
 
BETON YOLLAR

Ülkelerin ulaşım ağının yeterli düzeyde ve standartta olması gelişmişliğinin ve sosyoekonomik göstergesi olarak görülmektedir. Ülkemizde kara  trafiği her geçen gün daha da artmakta ve bu durum yol üst yapısında önemli problemlerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu nedenle bir karayolu yatırımının proje ve inşaat safhalarında optimum çözümlerin üretilmesi gereklidir. Yol yapımında kullanılacak malzemelerden beklenen en önemli özelliklerden birisi, proje şartlarının ekonomik olarak yerine getirilmesine katkı sağlamaktır.

Teknik Ölçütler :

  • Dışardan gelen yüklerin taban zeminine iletilmesi.
  • Trafik (Dingil yükü ve tekrar sayısı)
  • Malzeme seçimi
  • İklim şartları
  • Ülkede mevcut üst yapı durumu
  • Konfor ve güvenlik

Ekonomik Ölçütler :

  • İlk inşaat maliyeti
  • Bakın maliyeti
  • Akaryakıt tüketimi
  • Enerji tüketimi
  • Finansman kaynakları

Bunun yanında beton yollarda:

  • Uzun kullanım ömrü,
  • Düşük bakım onarım harcamaları,
  • Yapım ve onarım süresinin kısa olması,
  • Çevre uyumu ve çevre sağlığı,
  • Atık maddelerinin kullanılabilmesi
  • Kalite kontrol işlemlerine uygun olması
  • Yakıt sarfiyatı,
  • Sürüş güvenliği ve konforu gibi özellikler göz önünde bulundurulmalıdır.

Yüksek standartlara sahip olması gereken otobanlarda seyrederken bile trafik işaretleri aniden yolu daraltabiliyor. Sonra tek şeride kısılıp yolun tamir edilen bölümünü sıkıntılı bir şekilde geçmeye çalışıyorsunuz. Ülkemizde tüm yolların köstebek yuvasına dönmesi, son yıllarda yapılan duble yolların kış bile geçirmeden bozulması, sürekli devam eden yol yapım onarım çalışmaları, yol bozulmaları sonucunda meydana gelen, can ve mal kaybına yol açan kazalarla edindiğimiz acı tecrübeler, yanlış ulaşım politikaları izlediğimizin birer kanıtıdır.

 Aslında yolları bir kere yaptıktan sonra yamalı bohça hâline getirmemenin bir yolu vardır. Çözümü ise beton yollardır. Beton yolların ömrü ortalama 34 yıldır. Bu rakam asfalt yol ömrünün iki katıdır. Üstünlükleriyle tüm Dünyada ön plana çıkan ve karayolu ağlarında yaygın olarak kullanılan beton yolların yerine, her yıl çok büyük bakım masrafı yaptığımız asfalt yolları çeşitli karışımlarla yeniden sunmak büyük hatadır. Beton yolların hala ülkemizde ciddi olarak uygulanmıyor olması ülkemiz insanı ve ekonomisi için büyük kayıptır. Amerika'da 100 yılı, Avrupa'da ise 75 yılı aşkın süredir kullanılan beton yollar, Türkiye'de az sayıdaki bazı kent içi ve köy yolu çalışmaları dışında ne yazık ki bugüne kadar değerlendirilmemiştir. Beton yol oranı, Avrupa ülkelerinde yüzde 15, ABD ve Kanada'da karayolları içerisinde yüzde 30, bazı ülkelerin otoyollarında ise yüzde 70'dir.

Türkiye'de bugün yük taşımacılığında demiryolu ve denizyolunun payı dünyadaki pek çok ülkeye göre düşüktür. Türkiye'de bugün karayollarının yük taşımacılığındaki payı % 92, yolcu taşımacılığındaki payı ise % 95'tir. (KGM İstatistikleri)

 

BETON YOLLAR

Kısacası, karayolları Türkiye'nin ulaşım ve taşımacılığı, bir bakıma ekonomisi açısından yaşamsal öneme sahiptir. Ülkemiz açısından böylesine önem taşıyan karayollarımızın yapımında 50 yıldır kullanılan tek malzeme ise asfalttır. Tüpraş'tan alınan asfaltın çok büyük bir bölümü ise ancak bakım-onarım çalışmalarında kullanılmakta, otoyol ve köprülerin bakımı için ise yılda 1,3 milyar harcama yapılmaktadır. (Elde edilen gelir ise sadece 250 milyon) Her bir kilometrelik otoyol (köprüler dahil) için yıllık 500 bin dolar bakım parası harcanmaktadır.

Türkiye'nin karayollarındaki tercihi bugüne kadar neden hep asfalttan yana olmuştur? Bunun başlıca nedenleri şöyle sıralanabilir: 1950'den sonra giderek yaygınlaşan asfalt kaplama yapımında belirli bir teknoloji ve deneyim düzeyine ulaşılmıştır; 1973 yılındaki petrol krizine kadar ucuz bitüm sağlanabilmiştir; asfalt betonu uygulaması daha kolay görülmüştür. Ancak, 1973 yılında petrol fiyatlarındaki ani artış nedeniyle asfalt betonu birim fiyatında bitümün payı % 30'a yükselmiş, 1976'da bu oran % 45'e çıkmış, böylece asfalt hammadde (bitüm) maliyeti açısından sahip olduğu avantajı yitirmeye başlamıştır. Bugün ülkemizdeki 5 rafineriden kaliteli bitüm temini giderek güçleştiği gibi, bunun nakliyesi de önemli bir sorundur.

Çözüm seçeneklerinden  başlıcası, daha dayanıklı ve daha az bakım-onarım gerektiren, ana malzemesi kendi kaynaklarımızdan, uygun maliyetlerle temin edilebilecek yollar yapmak olabilir. Bu seçenek, beton yollardır.

Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü ve belediyelerimizin, yani ülkemizde yol yapımı konusunda karar verici durumdaki kurumlarımızın, Türkiye'nin de artık diğer ülkeler gibi beton yol seçeneğini dikkate almak durumunda olduğunu görerek, buna uygun planlamalar yapmasıdır.

BETON YOLLARIN ÜSTÜNLÜKLERİ
Beton Yolların Yapısal Ömrü Fazladır


Beton kaplamanın sınanmış en önemli üstünlüğü uzun hizmet ömrü ve üstün dayanıklılığıdır. Örneğin A.B.D'de eyalet karayolu performansları yıllar içerisinde izlenerek kaydedilen bir araştırmada, beton yolların servis ömürleri (tamire ihtiyaç gösterme süresi) eyaletler bazında 20-25 yıl civarında olurken asfalt yollarda 6-14 yıl olmaktadır. Başka bir araştırmaya göre de beton yolun beklenen ömrü 34 yıldır, asfalt yolun ise tam yarısı, 17 yıldır. Bu araştırma aynı zamanda asfaltın küçük bakımlarının her 3-5 yılda bir, rehabilitasyonunun da 17'nci yılda olduğunu, öte yandan betonun ilk küçük bakımının 12'nci yıldan, yüzeyinin yeniden düzeltilmesinin ise 18'inci yıldan sonra yapıldığını ortaya koymaktadır. Türkiye'de her 4 yılda bir asfalt yolların dörtte birine yakını yenileniyor. Karayolları Genel Müdürlüğü'nün yıllık 2 milyar TL'yi aşan bütçesinin büyük kısmı bakım ve onarıma harcanıyor.
Asfalt yollarda çok sık bakım ve onarım gerekiyor. Beton yollarda ise bakım ve onarım işleri daha seyrek yapılmaktadır.

% 100 Yerli Malzeme ile Yapılır

Beton yollar, Türkiye'nin kendi kaynaklarından ve düşük maliyetlerle yapabileceği bugüne kadar pek dikkate almadığı bir karayolu seçeneğidir. Bugün Türkiye'nin dört bir yanına dağılmış 40'dan fazla çimento fabrikası, 20 öğütme tesisi, 800 adet beton tesisi bulunmasına rağmen, asfalt (bitüm) temin edilen yalnızca 5 adet rafineri bulunmaktadır. Kullanılan asfaltın önemli bir kısmı ise ithal edilmektedir. Sınırlı ekonomik kaynaklarını verimli ve israf etmeden kullanmak durumunda olan ülkemizde, yol yapımıyla ilgili herkes çözüm olarak beton yol yapımını dikkate almak zorundadır.

İlk Yapım Maliyeti Yüksek Değildir

Yaptığımız bir araştırmada ülkemizde beton yol yapım maliyetinin daha ucuz olduğu da ortaya çıkmıştır. İlk yapım maliyetleri karşılaştırmasına göre,
(Şubat 2009 verilerine göre):

  1. Asfalt Yol  =   694 964 TL / km
  2. Beton Yol  =   704 373.90 TL / km  (27 cm beton plak + 5 cm ara yüzey)
  3. Beton Yol  =   643 824.60 TL / km (32 cm beton plak)

Tasarıma bağlı olarak aynı trafik yükünü taşıyacak beton yolun maliyeti daha az olabilmektedir.

BETON YOLLAR

Beton Yollar, Asfalt Yollara Göre Daha Az Mevsimsel Hasara Uğrarlar

Betonun dayanıklılığının en çok önem kazandığı mevsim ilkbahardır. AASHTO - Amerikan Devlet Karayolu ve Taşımacılık İdareleri Birliği tarafından Kanada'da yapılan bir araştırmaya göre, asfalt yolların yüzde 61'i bahar koşullarında bozulmaktadır. Oysa aynı koşullarda beton bozulma oranı sadece yüzde 5.5'tir. Kış ve bahar mevsimi başlangıcında donma-çözülme, genleşme-büzülme reaksiyonlarından asfalt daha fazla etkilenmektedir.

Beton Yolların Taşıma Gücü Yüksektir

Beton yol, üzerine gelen yükleri asfalta göre çok daha geniş bir alana yayarak, taban zemine iletir. Yani taşıma gücü taban zeminine bağlı değildir. Esnek asfalt kaplamada ise yük doğrudan ve yük şiddeti fazla azalmadan alt tabakalara geçer dolayısıyla daha fazla sayı ve kalınlıkta temel tabakaları gerekir.  Bu nedenle, beton yol zayıf taban zeminleri üstünde asfalt yollara göre daha iyi sonuçlar vermekte, dayanma bakımından her türlü etkiye karşı koyacak şekilde hazırlanabilmektedir.
Visko elastik malzeme olan asfalt sıcaklık değişimlerinden çok etkilenir. Asfalt yazın yumuşar, kışın gevrek hale gelir. Asfaltta içindeki uçucu bileşenler kaybolduğunda bağlayıcılık değerini kaybeder ve malzeme eskimiş bir hale gelir. Rijid silis jeli esaslı beton kaplamalarda sıcaklıkların olumsuz etkisi yoktur.Beton kaplamada sadece ısıl boy değişimleri için (Dilatasyon derzeli vb.) önlem alınması gerekebilir.

Beton Yollar Her Mevsimde ve Her Koşulda Yapılabilir

Asfalt uygulamasında zeminin kuru ve hava sıcaklığının en az 15 derece olması gerekir. Asfalt uygulaması,   düşük sıcaklıkta ve yağışlı havalarda yapılamadığından, yapım ve onarım mevsimi kısadır. Beton yol uygulaması ise asfaltın aksine ıslak zemin de dahil olmak üzere, hemen her iklim koşulunda yapılır. Asfalt kaplamalar belirli bir sıcaklıkta dökülmesi ve silindirle sıkıştırılması gerekmektedir. Beton kaplamalar ise vibratörlerle sıkıştırmakta olup, ısı kaybı gibi bir sorun söz konusu değildir.

Beton Yol Doğal ve Kentsel Çevreye Zarar Vermez

Asfalt kaplamaların yapım ve uygulama aşamalarında, petrol türevi malzeme olan bitümün ısıtma ve agreganın kurutma işlemlerinin bulunması nedeniyle bir ölçüde çevre kirliliğine yol açmaktadır. Asfalt yollarda bağlayıcı olarak kullanılan asfalt malzemesi, bünyesinde çeşitli uçucu maddeler içermekte ve bu uçucu maddelerin zamanla kaybolması sonucunda, kaplamada "yaşlanma" adı verilen bir tür gevrekleşme ve eskime görülmektedir. Bu yaşlanma ile niteliklerinin ve özelliklerinin büyük bir kısmını kaybeden asfalt kaplamalar ayrıca benzin, motorin, fuel oil, yağ, tuz gibi maddelerin yol üzerinde dökülmesi ile de kimyasal yapılarında değişmeler gösterir. Kaplamalar olumsuz yönlerde değişmesine yol açan bu durum, çok kere yol güvenliği açısından da büyük tehlikelere ve çevre kirliliğine yol açacak boyutlara ulaşmaktadır. Beton yolların bağlayıcı maddesi çimento ise herhangi bir uçucu madde içermemektedir. Bu nedenle beton yol için yaşlanma, gevrekleşme söz konusu değildir.

Beton Yollarda Daha Kısa Durma Mesafesi Sağlar

Beton kaplamaların kayma sürtünme katsayıları yüksektir ( Kayma dirençlidir). Beton yolun boyuna sürtünme katsayısı 0.70, enine sürtünme katsayısı ise 0.65 civarındadır. Yol yüzeyi düzgün olduğundan yağış suları kolay akar ve yüzey çabuk kurur. Sürücülerin güvenliği düşünülürse, beton yolun yapısı daha da önem kazanır. Asfaltta oluşan tümsekler ve çukurlar yağışlı havalarda fazladan su tutar. Bu da su kızağı tehlikesi için büyük bir potansiyel oluşturur. Ayrıca, biriken sular soğuk havalarda don yapabilir. Kuru, pürüzsüz beton bir yolda 100 km ile giden otomobil 49 metrede dururken, asfaltta bu mesafe 58 metreye yükselir. Islak yolda ise bu rakamlar 96 metreye, hatta 109 metreye kadar çıkar.

Özellikle yağışlı havalarda beton kaplamanın pürüzlü yüzeyi araçlarda fren mesafesini asfalt yüzeyine göre daha kısa olmasını sağlar. Sıcak havalarda yumuşayan asfalt kaplama üzerinde oluşan tekerlek izleri kalıcı hale gelir ve kaplamanın düzgünlüğü bozulur.
 

BETON YOLLAR

Beton Yol Akaryakıt Tasarrufu Sağlar

Ağır araçlar, asfalt yollarda beton yollara göre daha fazla deformasyona neden olurlar. Kaplamadaki bu deformasyon, taşıt enerjisinin bir kısmını emer. Bu nedenle, esnek kaplamalarda sürüş için daha fazla enerjiye bu nedenle daha fazla yakıt tüketimine ihtiyaç vardır.

Beton Yollar Gece Görüşünü Kolaylaştırır

Beton yollar doğal olarak açık renklidir ve araçlardan veya sokak lambalardan gelen ışıkları, koyu asfalt kaplamalara göre daha az emerler. Böylece gece görüşü artar. Islak olduğu zaman bile tehlikeli far ışığı yansımalarına sebep olmaz. Bu konu trafik güvenliği açısından önemlidir.

Beton Yolun Sürüş Konforu Yüksektir

Kanada'da yapılan bir araştırmanın sonuçlarına göre beton yollar sürüş rahatlığı ve yüzey düzgünlüğü açısından asfalttan daha iyidir. Bu araştırma çerçevesinde yıllar boyunca beton ve asfalt yolların yüzey düzgünlüğü indeksleri belirlenmiştir. Beton yolların düzgünlüğünün kaybı 5 yıl içinde 4 mm'den 7 mm'ye çıkarken asfalt yollarda 16 mm'ye kadar çıkmaktadır. Bu sonuç betonda yüzey düzgünlüğünün daha uzun süre korunduğunu göstermektedir.
Burada savunulan, kuşkusuz bütün karayollarımızın betonla yapılması değil, ortam ve koşullara göre en uygun seçeneğin tercih edilerek, ülkemiz için en kazançlı ve verimli olan ne ise onun yapılmasıdır. Bu noktada, özellikle ağır taşıt trafiğinin yoğun olduğu, sık sık bakım-onarım yapılmak zorunda kalınan şehiriçi ve şehirlerarası yollar beton yollar için kuşkusuz uygun bir başlangıç noktası olacaktır.

Beton yollar, dünyada ilk olarak, parke taşı döşenmiş yollar şeklinde Romalılar döneminde, modern anlamda ise Portland çimentosu betonu ile kaplama yapılması şeklinde olmuştur. 19. Yüzyıldan itibaren İskoçya, Avustralya ve A.B.D. gibi çeşitli ülkelerde kullanılmaya başlamıştır. İlk beton yol 1880 yılında Avustralya Sidney şehrinde yapılmış ve bu yolun en az 50 yıl hizmet verdiği anlaşılmaktadır. ABD'de 1891'de inşa edilen ilk beton yol, Ohio eyaleti Bellefontaine şehrinde bir şehir içi sokak yolu olup, hala işlevine devam etmektedir.

Beton yolların yaygınlaşması 20. Yüzyılın ortalarına doğru hız kazandı.

Kısacası Türkiye beton yol yapımında çok geç kalmış durumdadır. Dünyada beton yol uygulamaları geçen yüzyılın başlarından itibaren yaygınlaştı. Asfalt yolla birlikte beton yollar da bir alternatif olarak inşa edildi. Asfalt yollardan beton yollara geçiş Fransa'da, Belçika'da, 1920 lere, Almanya'da  1930 lara  dayanıyor ve beton oto yolların uzunluğu 400km ye ulaşmışıtr. Belçika'da köy yolları bile betondan inşa edilmiştir.

Dünya Yol Birliği'nin (PIARC) verilerine göre Belçika'da bin 800 kilometrelik otoyolun yüzde 60'ı, 14 bin kilometrelik anayolun yüzde 30'u beton yol. Belçika'nın 40 yıllık yollarında hâlâ günde 50 binin üstünde araç işliyor. ABD'de ise otoyolların yüzde 60'ı, havalimanlarının ise yüzde 70'i beton yol teknolojisi ile üretilmiştir. ADB'de 1957 yılında eyaletlerarası Otoyol Sistemi tamamlandığında toplam 67 bin 200 kilometre uzunluğundaki önemli bir bölüm ve büyük şehirlerin çevre yolları betondan yapılmıştır.
Son 50 yıl içerisinde Belçika, Fransa, Almanya, Avustralya'ya ilaveten İspanya, Avusturya, İngiltere, Kanada ve Güney Afrika'da beton yollar yapıldı. Son yıllarda Hindistan ve Çin'de  büyük beton yol projeleri başladı.

Ancak karayollarında göremediğimiz beton yol teknolojisi, dünya standartlarında inşa edilen havaalanlarımızın tamamında var. Uçakların en güvenli iniş kalkışları yaptıkları, onlarca yıllık kullanım ömrü bulunan pistler beton yol teknolojisi ile üretiliyor. Türkiye Hazır Beton Birliği istatistiklerine göre hava limanlarının yüzde 90'ından fazlasında kullanılan teknoloji budur.
 


 

BETON YOLLAR

Beton yollarda dikkat edilmesi gereken iki nokta bulunmaktadır. Bunlardan ilki yolun yapımından sonraki trafiğe açılma süresidir. Beton yollarda hızlı erken döküm teknikleri (ultrafast track) geliştirilmiştir ve dünyada özellikle şehir içi beton yol uygulayıcıları tarafından kullanılmaktadır. Ayrıca, bu durumda beton yolların uzun ömrü ve az tamir bakım isteme avantajı ile yeni yol yapımının az olacağı da düşünülmelidir.

Diğer nokta ise yolun altındaki kanalizasyon, elektrik gibi şehir altyapılarına müdahele için beton yolların açılması ve açılan yerlerin tekrar kapatılması konusudur. Aslında beton yollarda bu işlerin asfalt yollardan bir farkı yoktur, hatta daha da kolay olabileceği söylenebilir. Beton yolların herhangi bir kırıcıyla değil derz keser gibi keserek açılması daha iyi sonuçlar vermektedir. Açılan yerlere daha sonra finişer kullanılmadan beton dökülür, sıkıştırılarak yerleştirilir ve yüzeyi pürüzlendirilir.
Eklenen bu parçanın mevcut yolla olan sınır yerlerinde yalancı derzler kesilerek genleşme ve büzülme sorunları çözülür. Bunun yanı sıra asfalt yollarda şu anda da kullanılan parke taşı yerleştirme gibi farklı teknikler de burada uygulanabilir.

Diğer taraftan Asfalt yol üstyapılarının en büyük handikaplarından biri zaman içinde çeşitli etkiler dolayısıyla bozulmasıdır. Zaten Türkiye'de şu anda şehiriçi asfalt yolların çok büyük kısmı bozulmuş durumdadır. Bu kadar fazla bozulmuş yolun yeniden yapılması imkansızdır. Bunun için, bozulmuş asfalt yolların üzerine çok ince beton kaplama (ultrathin-whitetopping) alternatifinin üzerinde durulmalıdır. Bu uygulama, son on yılda geliştirilmiş bir uygulamadır ve çok iyi sonuçlar alınmaktadır. Çok ince beton kaplamalarda, genelde uygulanan ve iyi sonuç veren beton kaplama kalınlığı 5-10 cm civarındadır. Beton malzemesi olarak klasik yol betonundan, kullanılan en büyük agrega dane boyu haricinde bir farkı yoktur. Ayrıca bu betonda liflerin kullanılması performası arttırmaktadır. Mevcut bozulmuş asfalt yol, üzerinde yapılacak ince beton kaplamaya iyi bir temel olmakta, bu iki tabaka arasında bir bağ kurularak üstteki beton yolun tek başına değil asfaltla beraber çalışması sağlanmaktadır. Çok sık aralıklı, dolgusuz derzler kullanılarak (beton kaplama kalınlığının 12-15 katı gibi) genleşmeye ve büzülmeye karşı önlem alınmaktadır. Bu teknik, mevcut şehir içi yolların ıslahı için  gerçekten anahtar bir noktadır.

Yukarıda anlatılan beton yolların üstünlüğü ile ilgili bilinç şirketimizde yıllar önce oluşmuştur. Türkiye'de ilk finisheri tarafımızca satın alınmış, ilk beton yollar ise yine şirketimizce Adana'da şehir içi yolların yapımı ile başlamıştır. Daha sonra Taşucu Nato liman yolu yapılmıştır. Aşağıda Türkiye'de ilk olarak şirketimiz tarafından başlatılan beton yol uygulamalarından örnekler verilmiştir.

 
 
 
 

BETON YOLLAR

 

Yük İletimi Açısından Yol Kaplamalarının Karşılaştırılması

 

  Copyright © 2010 Şar Beton
Şar Beton Markası ve Logosu, Şar İnşaat A.Ş Tescilli Markasıdır. Tüm Hakları Saklıdır.